• VALIDITY OF PRONOUNCEMENT OF TALAQ TA’LIQ KINAYAH VIA SMS

    THE VALIDITY OF PRONOUNCEMENT OF TALAQ TA’LIQ KINAYAH VIA SMS

    QUESTION REGARDING THE VALIDITY OF TALAQ VIA SMS: Assalamu’alaikum Peguam Syarie Faiz Adnan. I am Qasrina Qabeel from Sri Hartamas, Kuala Lumpur. I was married in accordance with hukum syara’ on 15th October 2015. We are blessed with one child, named Qaisara Kareem, now aged 2 years 6 months. Our marriage went well throughout the first two years of our marriage. Sadly, the third year of our marriage turned into a state of turmoil just as I found out that my husband is planning to marry his former student studying at the university where he works at. Obviously, I strongly object and take a stand against his plan especially that our marriage is still at its infancy stage and our daughter is still very young and needs the attention and commitment of both parents to develop and grow up healthily. I believe, if he were to marry another one, his attention towards our one and only child would slacken. What more, the lady had just graduated and is much younger than me. I do believe that his love and attention towards me would also diminish. I had twice gone to Lisa’s (the lady’s) house, only to give her advice to leave our family alone and find any other man as long as that man is not my husband. She must have told my husband about this, as one day, during office hours, he had sent me a text message (SMS) to my phone which reads, “If you meet Lisa just once more, I will move out of your life.” I felt challenged by my husband’s words and for the third time, I went to Lisa’s house just to prove to Lisa and my husband that I am not a coward without realising that my action, though could satisfy my feelings and anger, might also bite me like a double-edged sword. My question here is thus, is the text message that my husband sent to me amounts to a valid pronouncement of talaq (Ta’lik Kinayah)? And did my act of meeting Lisa after receiving the message from my husband would constitute a valid talaq ta’liq? Wassalam, thank you.

     

    ANSWER:

    1. Wa’alaikumussalam. Thank you, Puan Qasrina for the questions. First and foremost, I would like to extend my sincere sympathies and concern towards the adversity that befalls you. By examining the facts that you have presented and from the questions that you have posed to us, a few legal issues can be formularised, which are:
    • What is the form of pronouncement made by the husband?
    • Whether the text message (SMS) fulfils the valid conditions and pillars of talaq?
    • Whether there is a valid ta’liq divorce?

     

    WHAT IS THE FORM OF PRONOUNCEMENT OF TALAQ MADE BY THE HUSBAND

     

    1. Based on the facts above, your husband had sent you a text message (SMS) which reads, “If you meet Lisa just once more, I will move out of your life.Thus, the question which lies here is that, what is the actual or exact form of pronouncement of talaq that your husband had made. It is therefore crucial and of substance to determine whether the pronouncement of talaq which was made in the form of writing (kitabah) is classified as a sarih (express) or kinayah (implied) pronouncement of talaq.

     

    1. Based on the book entitled al-Fiqh al-Manhaji, written by Mustafa al Bugho and ‘Ali al-Syarbaji, page 116, a pronouncement of talaq can be divided into sarih (express) and kinayah (implied). Based on the abovementioned book, “Sarih talaq is a pronouncement of talaq which is used expressly/clearly signifying the meaning of talaq and the wording cannot be interpreted with other meaning(s). The wording or pronouncement can be classified into three, namely; talaq / divorce, release/free and separate.”

     

    1. Whereas, kinayah means “…every wording/pronouncement which may be interpreted as talaq or other than talaq,” as stated in the abovementioned book. In another kitab entitled al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu written by the eminent scholar; Wahbah al-Zuhaili, volume 7, page 502, kinayah pronouncement includes the pronouncement of talaq which is made in writing. Referring to the SMS which was sent by your husband and the aforementioned authorities from hukum syara’, it can clearly be seen that your husband’s SMS would constitute a pronouncement of talaq in the form of kinayah due to the following reasons:
    • The whole wordings of the sentence in the SMS of your husband did not contain the word “talaq”, “divorce”, “release” or “separate”. In fact, the word used could be interpreted to be meant as talaq or other than talaq.
    • Whereby the “pronouncement” was made in the form of a short message (SMS) which was typed by your husband but was not pronounced verbally to you at any material time.

     

    1. It is also important to note that, a kinayah talaq pronounced by way of SMS is merely the same as a written talaq (kitabah). This is following the maxim which is laid down in Article 69 of the Majalla which reads; “الكتاب كالخطاب” which carries the meaning of ‘the letter is considered as an oral expression’ as cited in the “Introduction to Middle Eastern Lawby Chibli Mallat. Thus, when it comes to a pronouncement of talaq in the form of SMS, as what happens in this present case, in order to determine whether the SMS is a kinayah or a sarih form of pronouncement of talaq, the word used in the SMS must be observed and considered, as what has been discussed in the foregoing paragraphs. And as discussed in the preceding paragraphs, if the pronouncement is in the form of kinayah, the intention of the husband whether to/not to divorce needs to be taken into account.

     

    WHETHER THE TEXT MESSAGE (SMS) FULFILS THE VALID CONDITIONS AND ELEMENTS OF TALAQ?

     

    1. In the message (SMS), your husband had written, “If you meet Lisa just once more, I will move out of your life.” The message was sent to your phone number from your husband’s phone number as stated in the facts of this case. In determining whether a valid talaq has been made or otherwise, based on the text message, it depends on whether all the pillars and conditions of a valid talaq have been fulfilled. In the book entitled al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu written by Wahbah al-Zuhaili, volume 7, page 479, the pillars of talaq according to the Shafi’ie Madzhab consist of five pillars:
    • The one who pronounces the talaq (Taliq)
    • Sighah
    • Mahal
    • Possessing wilayah
    • Possessing qasad

     

    1. Referring to the first pillar of talaq, if your husband is a mukallaf (baligh (had reached the age of puberty) and of sound mind) and had not been coerced to pronounce the talaq, thus the first pillar is fulfilled. Moving to the second pillar i.e. sighah, your husband had pronounced the talaq in the form of kinayah and in a written form which was a text message (SMS). Thus, since it was a kinayah form of pronouncement of talaq, it requires intention. If the lafaz or pronouncement is not accompanied with an intention to make a talaq, the pronouncement would not amount to a valid This is based on al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu written by Wahbah al-Zuhaili.

     

    1. Next, the third pillar of talaq is mahal. Referring to an unreported case of Mahad Ahmed Mohamed v Natasha Binti Zolkeflee, mahal talaq refers to whom the talaq is addressed to. Kitab I’anat al-Talibin states that, to make the lafaz talaq as one complete sentence, the language used in the sentence must also be comprehendible which shall include the status or the position of the person to whom the talaq was pronounced (mahal talaq) and the wording of the talaq In the above cited case, the Court referred to the sentence “It’s over between us”, whereby in the Plaintiff’s testimony, the Plaintiff admitted that the word “us” referred to both the Plaintiff and Defendant. The Defendant also testified that the Plaintiff had pronounced the talaq and had understood that the pronouncement was meant to divorce the Defendant. Thus, the Court was satisfied that the requirement of mahal talaq was fulfilled.

     

    1. Applying the above principle to this present case, the pronouncement of talaq was made in a written form, by way of kinayah, and was sent as a text message to your phone number by your husband. Thus, the third pillar is fulfilled as the words “I will move out of your life was addressed to you by your husband, as the lawful wife of your husband. From the sentence “I will move out of your life, the word “I” refers to your husband and the word “your” refers to you.

     

    1. Moving to the fourth pillar which is possessing wilayah. Wilayah means authority. In the above cited case, the Court was satisfied that the requirement of wilayah was also fulfilled in that case as when the talaq was pronounced, the Defendant was still the lawful wife of the Plaintiff and thus, was still under the wilayah or authority of the Plaintiff as the lawful husband of the Defendant. Applying the principle to this present case, if you have not been divorced by your husband prior to receiving the message (SMS) and you are still the lawful wife of your husband whilst the talaq is being pronounced, thus, this requirement is also fulfilled.

     

    1. The last pillar of talaq is qasad or intention. Since your husband had pronounced a kinayah talaq, thus, based on the kitab of al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu written by Wahbah al-Zuhaili as discussed above, only if your husband intended to divorce you whilst typing the message to you, would the pronouncement of talaq via the SMS, constitutes a valid pronouncement of talaq.

     

    WHETHER THERE IS A VALID FORM OF TA’LIQ DIVORCE

     

    1. It is also crucial to take into consideration that the lafaz kinayah was made together with ta’liq which states, “If you meet Lisa once more, I will move out of your life”. According to the kitab of al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu written by Wahbah al-Zuhaili, volume 7, page 565, sighah could be in the forms of attaching/annexing talaq to a matter which happens in the future and sighah which is not attached to a condition. There are three types of talaq, which are instant talaq, conditional talaq and talaq that is based on a future time.

     

    1. Based on the ta’liq that was made by your husband, it was a conditional ta’liq whereby talaq will only take place should the subject matter of the ta’liq is committed in the future, using the word such as; if, when, among others. Therefore, the lafaz talaq that was pronounced by your husband to you via the text message (SMS) was a lafaz kinayah and was pronounced conditionally (ta’liq) whereby, the talaq was conditional upon your meeting with Lisa after receiving the message from your husband.

     

    1. Nevertheless, despite you having met Lisa after receiving the SMS from your husband, your husband had used the word or term “will” or in Malay it would be translated to “akan”, a term which is expressing a future tense as elucidated in the Oxford Dictionaries. Thus, it is still questionable whether talaq would instantly fall or not. Two questions have to be considered. Firstly, whether the term “will” is merely a threat to divorce you should you meet Lisa once more after receiving the message, or in other words, whether your husband really intends to take an action to divorce you when using the word “will”. Secondly, whether talaq would instantly fall, once the action of, i.e. meeting Lisa, is fulfilled. Only if your husband intends to divorce you instantly once the action is fulfilled, would the pronouncement of talaq ta’liq constitute a valid pronouncement of divorce.

     

    CONCLUSION

    1. In conclusion, based on the above discussions, the pronouncement of talaq that was made by your husband (validity of talaq via SMS) was a kinayah pronouncement of talaq. Moreover, since the pronouncement of talaq is attached with a condition, such a pronouncement would constitute a conditional divorce (talaq ta’liq). The talaq ta’liq would only be valid after the condition is fulfilled. Nevertheless, since the words used are ambiguous and not clearly expressing talaq, thus, it depends on the intention of your husband if he really intends to divorce you or not. Since this issue involves several complicated matters, it is best and advisable for you to seek the aid and assistance of a Syarie lawyer to advise you regarding this matter. Wallahu a’lam. Thank you.

    Article published for Peguam Syarie Faiz Adnan

  • Marriage Validity and Attribution of Nasab

    MARRIAGE VALIDITY & ATTRIBUTION OF NASAB

    QUESTION ABOUT MARRIAGE VALIDITY: Assalamu’alaikum Peguam Syarie Faiz Adnan. I am Khairul Bin Asri from Bandar Baru Bangi. I got married to my wife; Arini Syakilla in Taiping, Perak and are blessed with one daughter. During the marriage ceremony, my wife’s father was still in existent and lived in Kerteh, Terengganu and was also the wali mujbir of my wife. However, my father in-law did not become the wali for my wife as we solemnised our marriage without his knowledge as my wife doubted that his father would permit us to get married since we were then still in our foundation studies at the Foundation Centre. Nevertheless, my wife never asked for his permission and consent prior to our marriage, hence, there was actually no evidence that my father in law refused to consent. In turn, the man who became my wife’s wali was a man by the name of Ahmad Bin Tokiman, who claimed to be a wali hakim. Problems arose when we received a letter from the Office of the Administration of Islam, Taiping, Perak, stating that our marriage certificate was a forgery and was never issued by any Deputy Registrar of the kariah in the area. I have two questions to ask. Firstly, whether our marriage was lawful and secondly, whether the nasab of our daughter can be attributed to me?

     

    ANSWER:

    1. Wa’alaikumussalam Encik Khairul. Thank you for the genuine questions. I would like to express my concern towards the problems that you and your wife are currently facing and will try my level best to attend to your queries. First and foremost, referring to the facts that you have presented, we have to determine the issues which need to be addressed. There are two issues here, namely:
      1. Whether the marriage which was solemnised in Taiping was valid according to Syara’  (Marriage validity)?
      2. Whether the nasab of the daughter can be attributed to the father?

     

    WHETHER THE MARRIAGE WHICH WAS SOLEMNISED IN TAIPING WAS VALID ACCORDING TO SYARA’

     

    1. In determining marriage validity, we must observe whether all the pillars of a valid marriage in accordance with syara’ are met. Legally speaking, Section 11 of the Islamic Family Law (State of Selangor) Enactment 2003 provides that:

    A marriage shall be void unless all conditions necessary, according to Hukum Syarak for the validity thereof are satisfied.

     

    1. The provision does not list out one by one the pillars of marriage, hence, credible Islamic books can be of good reference. Referring to Mughni al-Muhtaj ila Ma’rifati Ma’ani Alfaz Al-Minhaj by Shamsuddin Muhammad bin Muhammad Al-Khatib Al-Sharbini, there are 5 pillars of nikah which are also reiterated in kitab Al-Fiqh al-Manhaji, Juz 4, page 55. The pillars of marriage are:
    • Bridegroom(az-zauj)
    • Bride (az-zaujah)
    • Guardian (wali)
    • Witnesses (Syahidain an-Nikah)
    • Pronouncement of Offer and Acceptance (As-Sighah Ijab wa Qabul)

     

    1. Referring to the first pillar of marriage, i.e. bridegroom, we have to consider whether all of the conditions which are required for the bridegroom to satisfy are fulfilled. The conditions are stated in kitab Al-Iqna’ Fi al-Faz Abi Syuja’, Volume 2, page 246. Firstly, the man is lawful to be married. Secondly, the consent to marry is made voluntarily not under duress. Thirdly, a specific man. Fourthly, the man knows that the woman is lawful to be married.

     

    1. Other conditions can be seen from the Qur’an, such as the man must be a Muslim. This is stated in Surah Al-Baqarah verse 221 which states, “And do not marry polytheistic men [to your women] until they believe. And a believing slave is better than a polytheist, even though he might please you.” The bridegroom must also not have four wives at the time of the marriage ceremony. This is in consonance with the verse of the Qur’an which restricts the maximum number of wives for a man to get married up to four, whereby in Surah An-Nisa’, verse 3, Allah says, “And if you fear that you will not deal justly with the orphan girls, then marry those that please you of [other] women, two or three or four. But if you fear that you will not be just, then [marry only] one or those right hand possesses. That is more suitable that you may not incline [to injustice].”

      

    1. Hence, if you have fulfilled all of these conditions and are not under ihram during the marriage solemnisation, then the first pillar of marriage is fulfilled.

     

    1. Next, with regards to the second pillar of marriage, which is the bride, in the Qur’an, in Surah Al-Baqarah verse 221, whereby Allah says:

    Do not marry unbelieving women (idolaters) until they believe. A slave woman who believes is better than an unbelieving woman even though she allures you.

    In addition, in another verse Allah says, “(Lawful to you in marriage) are not only chaste women who are believers but chaste women among the people of the Book revealed before your time ­ – when you give them their dowers and desire chastity not lewdness nor secret intrigues.”

     

    1. Thus, based on the above two verses, the bride must either be a Muslim or a kitabiyyah. Since there is no mention in the facts that you have presented that your wife is a kitabiyyah, a discussion pertaining to it need not be elaborated further. Apart from being a Muslim, based on the Islamic Family Law in Malaysia by Najibah Mohd Zain et al. (2016), the bride must also not be associated with any marital relationship at the time of the marriage. Moreover, she must also ensure that she is not within the prohibited degrees of blood or fosterage relationship.

     

    1. Therefore, if your wife has no obstruction to get married by fulfilling all the conditions of a valid bride, thus, the second pillar of marriage is also said to have been fulfilled.

     

    1. Moving on to the third pillar of marriage, which is wali. This pillar is of great importance in this present case before us since your marriage was solemnised without your wife’s wali’s knowledge and consent. Shahrin Nasution in his book called Fiqh Lengkap Perkahwinan, defines wali as “a person who has the right to give away a woman in marriage”. This is cited in the Islamic Family Law in Malaysia by Najibah Mohd Zain et al. (2016). The necessity to have a wali in a marriage is emphasised in the hadith of the Prophet which states to the effect that: “There is no marriage without wali”.

     

    1. Based on the facts that you have stated, during the marriage ceremony, your wife’s father who was also a wali mujbir was in existent. Nevertheless, the marriage was solemnised by a purported wali hakim, or simply said, by a person falsely representing himself as a wali hakim. We firstly have to define the meanings of wali mujbir and wali hakim.

     

    1. Wali mujbir is a guardian with the power of compulsion, which means, he has complete rights over the woman under his care, to marry her off to a man that is of the same/similar social status (kafaah) without her prior consent. The power to become wali mujbir is specially designated to the father and the paternal grandfather of the bride only. This is stated by Mohammad Azam Hussain and Alias Azhar in their article entitled; The Definition of Wali (Guardian) in Marriage from the Perspective of Fiqh and Family Law in Malaysia. Section 2 of the Islamic Family Law (State of Selangor) Enactment 2003 also defines wali mujbir as the father or the paternal grandfather and above.

     

    1. On the other hand, wali hakim means “a Sultan or a Leader as the Head of an Islamic State or a Judge or any other person who is granted permission and conferred with the power to become a wali nikah for the woman.” This is stated by Al-Syeikh al-Imam al-‘Allamah Muwaffaq al-Din Abi Muhammad ‘Abdullah bin Ahmad bin Mahmud bin Qudamah, 1972 in Al-Mughni, Volume 7 and cited in the aforementioned article.

     

    1. Whereas, in Fiqh al-Islami wa Adillatuhu, Volume 7, states that “the majority of the ‘ulamaa’ opines that a marriage solemnisation is not valid except if it is solemnised by a wali. A woman cannot marry herself off, nor can she marry off others, and she also cannot appoint others to become a wali to marry her off. If such acts are done, the marriage is not valid regardless whether the woman has already come of age, is of sound mind and is already matured…If the wali refuses to marry her off, thus the hakim shall act as the wali for a person who has no wali.

     

    1. Referring to the facts that you have presented, when the marriage between you and your wife was solemnised in Taiping, Perak, the wali mujbir was in existent and stayed in Kerteh, Terengganu. A wali mujbir can only be substituted with a wali hakim upon three main grounds, namely, when the wali refuses to consent, when the wali disappears (ghaib) or when he is unavailable. These three grounds are stipulated under section 13(b) of the Enactment.

     

    1. With regards to the first ground, in order to know whether there is in fact a refusal from the wali, there must be a prior confirmation and approval by the Judge. Our religion strongly detests if a wali refuses to marry off the woman under his guardianship without lawful reasons. This is explained in the Islamic Family Law in Malaysia by Najibah Mohd Zain et al. (2016).

     

    1. In this present case, there is no express evidence to show that the wali had refused to give his consent for the marriage, as you and your wife did not even convey about the marriage to the wali and the wali did not even have the knowledge regarding the marriage. And your wife only had doubt on whether the wali would or would not consent to the marriage. Thus, the first ground to allow a wali hakim to substitute a wali mujbir would not be successfully invoked.

     

    1. Moving on the last two grounds, i.e., when the wali disappears or when the wali is unavailable, the issue of distance comes into the picture. Based on the decided local cases such as in the cases of Hashim v Fatimah [1977] 5 JH 106, Zakaria v Maria [1977] 3 JH 97, and Saad bin Syafie v Sarimah bt Saad [1992] 9(2) JH 203, only if the wali resides in a place which is situated more than two marhalah from the place of marriage, can the marriage be solemnised by a wali hakim, provided that other required conditions are fulfilled.

     

    1. In this present case, despite the distance between Kerteh and Taiping exceeds two marhalah, the “wali hakim” which solemnised your marriage was a falsely represented wali hakim. And based on the case of Abd Halim bin Md Hashim v Azila bt Ramli @ Ismail [2017] 2 SHLR 57, there was also no pronouncement of wakalah wali from the wali mujbir to the man who solemnised the marriage. Thus, the status of that juru nikah which was tainted with forgery would make the requirement of wali not to be fulfilled in this present case.

     

    1. Next, with regards to the fourth pillar of marriage, which is the presence of two witnesses during the marriage ceremony, the Qur’an, in Surah Al-Baqarah verse 282 states:

    and get two witnesses, out of your own men, and if there are not two men, then a man and two women, such as you choose for witnesses, so that if one of them errs, the other can remind her

     

    1. Based on al-Khatib al-Sharbani, page 235, written by Shamsuddin Muhammad bin Muhammad, a marriage is invalid except if it is solemnised in the presence of two male witnesses who are free, ‘adil, able to hear, see and understand the ijab (offer) and qabul (acceptance). Since the facts are silent with regards to the issue of witnesses, thus, the requirement of two witnesses as has been discussed above needs to be satisfied in order to meet the requirement of the fourth pillar of marriage.

     

    1. The last pillar of marriage is the pronouncement of offer and acceptance (as-sighah ijab wa qabul). Based on Ala’eddin Kharofa, page 45, as cited in the Islamic Family Law in Malaysia by Najibah Mohd Zain et al. (2016), there are a few conditions of a valid pronouncement of ijab and qabul. Firstly, the sighah must be made in an official ceremonial gathering. Secondly, both of the parties must be able to hear each other and the pronouncement should be comprehendible by each of them that the contract is for the purpose of marriage. Thirdly, the acceptance should tally with the offer that is made, and lastly, the marriage contract should be witnessed by two witnesses which must be legally acceptable. Since the facts are silent about how the sighah was pronounced, thus, considering all the conditions of a valid sighah are fulfilled, the last pillar of marriage is said to be fulfilled.

     

    1. Nevertheless, based on the above discussion, since the requirement of a valid wali is not present in this case, based on the case of Abd Halim bin Md Hashim v Azila bt Ramli @ Ismail [2017] 2 SHLR 57, the marriage would be fasid or in other words, it would result to an irregular marriage. A fasid marriage happens when there is a lacking of the requirements of a valid marriage such as a marriage without a wali. This is stated by Abdul Azis Bin Abdul Rawi Bin Ali Al-Jabar in his kitab, Al-Hukm bi-Ithbat an-Nasab. Thus, both of you would be separated (faraq) due to the irregularity of the marriage. And the consummation which took place due to the fasid marriage would constitute wati syubhah (syubhah intercourse). Based on Section 2 of the Islamic Family Law (State of Selangor) Enactment 2003, a syubhah intercourse is interpreted as an “intercourse performed on erroneous impression that the marriage was valid when in fact the marriage was not valid (fasid) or intercourse by mistake and includes any intercourse not punishable by Had in Islam”.

     

    WHETHER THE NASAB OF THE DAUGHTER CAN BE ATTRIBUTED TO THE FATHER

     

    1. Referring to an article entitled, “Pensabitan Nasab dan Anak Tak Sah Taraf dari Perspektif Syariah dan Perundangan Islam di Malaysia”, written by Paizah Hj. Ismail, according to the fuqaha’, lineage (nasab) in Islam can be acquired via three means. One of them is when there is a syubhah intercourse between a man and a woman.

     

    1. In the Islamic Family Law (State of Selangor) Enactment 2003, there is a specific provision with regards to a syubhah. It is stated under Section 114 of the Enactment. The Section provides, “Where a man has syubhah sexual intercourse with a woman, and she is subsequently delivered of a child between the period of six qamariah months to four qamariah years after the intercourse, the paternity of the child shall be ascribed to the man.”

     

    1. Based on the above provision and based on the case of Abd Halim bin Md Hashim v Azila bt Ramli @ Ismail [2017] 2 SHLR 57, if your daughter was 6 months after your marriage, then, the nasab of your daughter could be attributed to you as the biological father of the child.

     

    CONCLUSION:

     

    1. In conclusion, based on the foregoing discussions, the answer to the question on your marriage validity is that, your marriage that was solemnised in Taiping, Perak by a falsely represented wali hakim, would result in the marriage being fasid (irregular) due to the non-fulfilment of one of the pillars of nikah (arkan an-nikah).Whereas, in respect of the attribution of lineage of your daughter to you, if it can be satisfactorily proven that your daughter was born 6 months after the solemnisation of your marriage, then, it is most likely that the nasab of your daughter could be attributed to you. Since your queries involved several complicated matters, I humbly advise you to seek and consult a Syarie Lawyer who is eligible to address and answer these questions.

    Article published for Peguam Syarie Faiz Adnan

  • tuntutan harta sepencarian: bekas isteri dan anak-anak dihalau keluar rumah

    TUNTUTAN HARTA SEPENCARIAN: BEKAS ISTERI DAN ANAK-ANAK DIHALAU KELUAR RUMAH

    SOALAN: Assalamualaikum W.B.T.  Saya ada beberapa persoalan yang ingin diajukan kepada Peguam Syarie Faiz Adnan Associates mengenai harta sepencarian. Saya dan bekas suami telah berkahwin pada 5 julai 1986 dan bercerai pada 6 ogos 2016. Kami telah dikurniakan dua orang cahaya mata. Semasa dalam tempoh perkahwinan, kami berdua mempunyai sebuah rumah teres di Kajang. Rumah tersebut dibeli pada tahun 1994 selepas lapan tahun perkahwinan. Namun setelah kami bercerai, suami menghalau  saya dan anak-anak supaya keluar dari rumah tersebut atas alasan saya tidak mempunyai hak ke atas rumah tersebut memandangkan penama atas tersebut atas nama bekas suami. Jadi persoalan saya disini, adakah saya boleh menuntut di Mahkamah Syariah supaya rumah tersebut dijadikan sebagai harta sepencarian walaupun saya tidak ada mengeluarkan wang dalam proses pembelian rumah tersebut? Dan berapakah kadar yang selayaknya saya terima? Mohon penjelasan. (Malika, Bangi Selangor)

     

    JAWAPAN:

    1) Terima kasih Puan Malika atas soalan yang telah diajukan tersebut. Jadi, melihat kepada permasalahan puan diatas, apa yang dapat saya simpulkan disini ialah  terdapat beberapa isu yang boleh  diketengahkan:

    • Sama ada harta yang dituntut merupakan harta sepencarian atau tidak
    • Sama ada wujud sumbangan pihak-pihak bagi memperolehi harta tersebut dan kadar yang harus dibahagikan kepada pihak-pihak

    Jadi, saya akan cuba menjawab satu-persatu berkenaan isu di atas.

     

    ISU PERTAMA: SAMA ADA HARTA YANG DITUNTUT MERUPAKAN HARTA SEPENCARIAN ATAU TIDAK. 

     

    2) Perkara ini boleh dirujuk mengikut seksyen 2 Undang-Undang Keluarga Islam Selangor 2003 berkenaan dengan tafsiran harta sepencarian:

    “Harta sepencarian” ertinya harta yang diperoleh oleh suami dan isteri semasa  perkahwinan berkuatkuasa mengikut syarat-yarat yang ditentukan oleh Hukum Syarak;

    3) Malah perkara ini juga telah dinyatakan secara jelas di dalam Enakmen yang sama seksyen 122(1) yang memperuntukkan:

    Mahkamah hendaklah mempunyai kuasa apabila membenarkan lafaz talaq atau apabila membuat suatu perintah penceraian untuk memerintahkan supaya apa-apa yang diperoleh oleh pihak-pihak sewaktu perkahwinan dengan usaha bersama mereka dibahagikan antara mereka atau supaya mana-mana aset itu dijual dan hasil jualan itu dibahagikan antara pihak-pihak.

    4) Di dalam Al-quran berdasarkan firman Allah di dalam surah An-Nisa’ ayat 32 ada menyebut:

    “Dan janganlah kamu iri hati terhadap apa yang telah dikurniakan Allah kepada sebahagian kamu lebih banyak daripada sebahagian yang lain kerana bagi lelaki ada bahagian dari apa yang diusahakannya dan Bagi perempuan pula ada bahagian dari apa yang mereka usahakan dan mohonlah kepada Allah sebahagian daripada kurnianya Sesungguhnya Allah Maha Mengetahui segala sesuatu”

    Berdasarkan kepada nas Al-Quran di atas jelas menyatakan bahawa perempuan (isteri) mempunyai hak ke atas apa yang diusahakan termasuk juga dalam apa-apa usaha yang mendorong suami berjaya dalam kehidupan seharian sehingga suami berjaya memiliki harta harta tersebut. Usaha ini dikenali sebagai “sumbangan tidak langsung”. Usaha ini secara tidak langsung mendapat pengiktirafan dan ianya dijadikan asas di dalam harta sepencarian kerana peranan isteri dalam urusan rumah tangga adalah usaha yang diiktiraf oleh Hukum Syarak.

     

    5) Manakala dari sudut hukum adat pula, walaupun perkataan Harta Sepencarian ini tidak dinyatakan secara khusus oleh syarak, namun ianya merupakan adat melayu yang telah diterima pakai dan mendatangkan kebaikan kepada kaum wanita. Oleh yang demikian tuntutan harta sepencarian di Malaysia adalah berdasarkan kepada adat atau ‘uruf. Sesuatu perkara yang menjadi adat atau ‘uruf yang tidak bertentangan dengan hukum syarak serta menjadi kebiasaan amalan, maka ia layak diiktiraf dari sudut undang-undang.

     

    6) Dalam hal ini, bagi menentukan sama ada harta tersebut adalah harta sepencarian atau tidak, maka mahkamah akan melihat kepada tempoh masa harta tersebut diperolehi dan sama ada wujud atau tidak sumbangan kedua-dua pihak sama ada secara langsung atau tidak langsung bagi memperolehi harta tersebut.

     

    7) Pihak yang ingin menuntut perlulah membuktikan kepada mahkamah bahawa harta sepencarian tersebut sama ada harta alih (seperti wang simpanan dan kereta) atau harta tak alih (seperti rumah atau hartanah) telah diperoleh dalam tempoh perkahwinan. Seandainya harta yang dikumpul itu berlaku selepas penceraian, maka tidaklah dianggap sebagai harta sepencarian.

     

    8) Seorang suami tidak boleh menentukan hak ke atas harta yang bukan mutlak walau namanya tertera sebagai pemilik. Setiap harta yang dibeli walau hanya atas nama suami, ia boleh dituntut sebagai harta sepencarian apabila isteri turut menyumbang. Sumbangan yang dimaksudkan bukan sekadar wang ringgit tetapi tenaga, dorongan dan sokongan yang diberi sehingga membolehkan harta tersebut dikumpul.

     

    9) Jadi, berikutan dengan permasalahan Puan Malika ini, seandainya dapat dibuktikan bahawa rumah teres tersebut telah diperolehi bersama sewaktu dalam perkahwinan sama ada bukti melalui dokumen-dokumen ataupun saksi-saksi maka saya percaya puan juga berhak ke atas rumah tersebut dan ia boleh dituntut sebagai harta sepencarian. Dalam  hal ini, mahkamah akan melihat kepada faktor-faktor tertentu seperti sumbangan pihak-pihak bagi memperolehi harta tersebut dan kadar yang harus dibahagikan. Maka perkara ini akan dijelaskan pada isu yang kedua.

     

    ISU KEDUA: SAMA ADA WUJUD SUMBANGAN PIHAK-PIHAK BAGI MEMPEROLEHI HARTA TERSEBUT DAN KADAR YANG HARUS DIBAHAGIKAN KEPADA PIHAK-PIHAK

     

    10) Perlulah dijelaskan  disini, sebelum Mahkamah menetapkan kadar yang perlu dibahagikan kepada pihak-pihak, mahkamah akan melihat kepada sumbangan yang diberikan di antara kedua-dua pihak. Ini kerana harta sepencarian merupakan tuntutan yang kadarnya ditentukan berdasarkan kepada sedikit atau banyaknya takat sumbangan yang diberikan.

     

    11) Sumbangan yang dimaksudkan disini ialah merujuk kepada sumbangan secara langsung dan sumbangan tidak langsung:

    • Sumbangan secara langsung ini merujuk kepada usaha yang diberikan oleh kedua-dua pihak untuk memperoleh harta tersebut. Antara seperti sumbangan dari sudut kewangan.
    • Manakala, bagi sumbangan tidak langsung pula kebiasannya merujuk kepada kerja-kerja rumah yang dilaksanakan oleh isteri dalam menguruskan rumah tangga. Ini termasuklah idea, dorongan serta keselesaan yang dikecapi suami sehingga membolehkannya mendapatkan harta tersebut

     

    12) Sekiranya harta itu merupakan harta usaha bersama, maka faktor-faktor yang akan diambil kira oleh mahkamah termasuklah takat sumbangan tiap-tiap pihak dalam bentuk wang, harta atau kerja bagi memperoleh harta tersebut, hutang-hutang yang telah dibuat bagi manfaat bersama mereka serta keperluan anak-anak yang belum dewasa daripada perkahwinan itu.

     

    13)  Namun sekiranya harta tersebut merupakan harta tunggal, mahkamah akan melihat kepada sumbangan tidak langsung yang telah dibuat oleh pihak yang tidak memperoleh harta itu. Sebagai contoh melakukan kebajikan keluarga seperti memelihara rumah tangga, memenuhi keperluan anak-anak dan sebagainya.

     

    14) Berkenaan dengan kadar pembahagian harta pula, ianya boleh dikategorikan kepada tiga bahagian iaitu:

    1. Pembahagian sepertiga atau kurang kepada isteri: Pembahagian satu pertiga kepada pihak isteri dan dua pertiga kepada pihak suami akan terpakai apabila si isteri tidak memberi sumbangan kewangan dan hanya memberi sumbangan dalam bentuk menemani suami dan menjaga rumahtangga dan keluarga.
    2. Pembahagian sama rata: Berlaku sekiranya isteri juga memberi sumbangan kewangan, atau harta itu telah didaftarkan dalam kedua-dua nama suami isteri, pada amnya pembahagian akan diberi sama rata di antara suami isteri.
    3. Pembahagian melebihi separuh (1/2)  kepada isteri: Isteri yang menunjukkan bahawa dia memberi lebih sumbangan daripada suami, misalnya dengan memberi sumbangan kewangan dan juga menjaga rumahtangga, patutlah diberi bahagian yang lebih daripada separuh harta sepencarian itu.

     

    KESIMPULAN

     

    15) Maka apa yang boleh saya simpulkan disini ialah saya percaya Puan Malika berhak untuk menuntut rumah tersebut sebagai harta sepencarian. Ini berdasarkan kepada sumbangan tidak langsung yang telah puan berikan sepanjang mendirikan rumah tangga meskipun bukan sumbangan dalam bentuk kewangan. Saya menasihati puan agar mendapatkan khidmat peguam syarie kes puan dapat berjalan dengan lancar memandangkan mereka lebih berpengalaman dalam mengendalikan kes-kes sebegini. Sekian.

     

    Disediakan oleh: Nur Syairah Yusop untuk Peguam Syarie Faiz Adnan & Associates

     

  • peguam syarie faiz adnan hadhanah

    IBU MENANGIS TIDAK DAPAT HAK HADHANAH SELEPAS BERCERAI

    Soalan :

    Saya ingin mengajukan soalan kepada Peguam Syarie Faiz Adnan berkaitan hadhanah. Saya Fatimah (bukan nama sebenar) dan suami telah berkahwin pada 23/2/2011. Hasil perkahwinan kami telahpun dikurniakan 2 orang anak iaitu Rania Aisya berumur 4 tahun dan Aqif Adli 2 tahun. Namun, pada suatu petang saya bergaduh besar dengan bekas suami saya sehingga saya meminta dia menceraikan saya dan berjanji untuk memberi anak-anak kepada dia jika dia (suami) menceraikan saya. Kami kemudian telah sah bercerai pada tahun 2017. Anak-anak saya sehingga sekarang berada dengan bekas suami saya. Tapi sekarang saya telah berkahwin baru dan saya benar-benar merindui anak-anak saya dan menyesal atas perbuatan saya. Saya juga berhasrat untuk mengambil anak-anak saya duduk dan tinggal dengan saya. Adakah saya masih mempunyai hak hadhanah  di sisi undang-undang terhadap kedua anak tersebut? Saya benar-benar menginginkannya. Saya mohon nasihat tuan.

     

    Jawapan:

    Bismilahirahmanirrahim,

    Hadhanah. Menurut seksyen 76 Akta Undang-undang Keluarga Islam Wilayah Persekutuan 1984, undang-undang membenarkan suatu perintah hak jagaan anak itu diubah atas alasan yang munasabah. Berdasarkan peruntukan ini, jelas Puan masih berpeluang untuk mendapatkan semula hak jagaan anak tersebut. Oleh itu, tindakan awal yang perlu Puan ambil ialah failkan permohonan ubah perintah hak jagaan anak yang telah diputuskan oleh mahkamah sebelum ini. Seterusnya, dalam permohonan tersebut, Puan perlu nyatakan alasan mengapa permohonan tersebut perlu diubah. Amnya, alasan-alasan yang biasa diberikan ialah telah wujud salah penyataan; atau telah wujud kesilapan fakta; atau telah berlaku perubahan matan tentang hal keadaan berdasarkan perjanjian yang telah dibuat. Disamping itu dalam memutuskan kes ini, Mahkamah juga mengambil kira tiga perkara berikut :

    ·  Kebajikan anak-anak puan

    ·  Umur anak-anak puan ketika hak hadhanah ini dipohon di mahkamah

    ·  Kelayakan puan dalam mendapatkan hak hadhanah

     

    Sebelum menentukan kepada siapa hak hadhanah ini diberikan, perkara utama yang dinilai dan diberi perhatian lebih oleh Mahkamah ialah kebajikan anak. Dalam Kitab Al-Fiqh Al Muqarran Lil Al-Ehwal Shaksiyyah Oleh Sr. Badran Abul Ainnaini Juz 1 Ms 543-544 menyebut :

     

    غاية لامر أن حق الصغير اقوى لان مصلحته مقدمة على مصلحة ابويه وانه يجب العمل بما هو انفغ واصلح للصغير في باب الخضانة

     

    Dari segi kebajikan, Mahkamah menfokuskan kepada 5 perkara asas iaitu makan minum, pakaian, pendidikan, perubatan dan tempat tinggal. Kelima-lima perkara asas ini secara tidak langsung berkait rapat dengan isu kemampuan. Oleh itu, Puan perlu buktikan kepada Mahkamah bahawa Puan mampu menyediakan dan menjaga keperluan anak tersebut dengan baik. Soal bagaimana mengagihkan tanggungjawab menyediakan nafkah anak, ia bergantung kepada persetujuan bersama atau perintah nafkah anak yang dikeluarkan oleh Mahkamah.

    Kedua, jika dilihat pada umur anak puan pada waktu ini adalah masing-masing berumur 4 tahun (anak perempuan) dan 2 tahun (anak lelaki), menurut undang-undang, ibu adalah orang yang paling berhak mendapat hak hadhanah inisehinggalah anak-anak tersebut mencapai umur mumayyiz meskipun anak-anak tersebut diberikan pada suami Puan pada awal penceraian. Berdasarkan petikan daripada kitab kifayah al-Akhyarjuz. 2 ms 161 yang menyatakan:

     

    وإذا فارق الرجل زوجته وله منها ولد فهي احق بخضانته الى سبع سنين

     

    Maksudnya: Apabila berlakunya perpisahan di antara suami dan isteri dan mereka mempunyai anak hasil perkahwinan tersebut, maka ibu adalah orang yang berhak menjaga anak itu sehingga berumur 7 tahun.

    a)      Berkahwin dengan orang yang tidak mahram dengan anak-anaknya

    b)      Berkelakuan buruk secara keterlaluan dan terbuka

    c)      Menukar permaustatinan dengan tujuan menghalang bapa anak-anak tersebut menjalankan pengawasanya

    d)      Murtad

    e)      Menganiaya dan mengabaikan anak-anak

     

    Namun, puan haruslah mengetahui bahawa hak hadhanah boleh hilang apabila didapati orang itu termasuk dalam kategori gugur hak atau hilang kelayakan sebagai seorang hadhinah (penjaga) kepada anak-anak tersebut. Dan kesannya ialah hak hadhanah daripada ibu (puan) boleh berpindah kepada orang lain seperti (suami puan) dan sesiapa yang difikirkan layak menurut Undang-Undang Keluarga Islam seksyen 84 akta yang sama. Hal ini menurut seksyen 83 AUKIWP  1984: Hak sesorang perempuan terhadap hadhanah adalah hilang;-

    Berdasarkan fakta kes ini, puan telah pun berkahwin lain dan menyebabkan hak hadhanah puan terhadap anak-anak tersebut gugur. Hal ini dirujuk berdasarkan hadith Rasulullah SAW:

     

    انت احق بها ما لم تنكحى

     

    Maksudnya : Engkau berhak kepada hadhanah selama mana kamu tidak berkahwin lain.

    Meskipun Puan telah mendapat keredhan dan keizinan suami untuk menjaga anak-anak tersebut namun sedikit sebanyak kebajikan anak-anak tersebut mungkin akan terjejas. Dalam kitab al-Akhyar Juz. 2 ms 153 menyatakan:

     

    لأنها مشغولة بالزوج فيضرر الولد اثر لرضا الزوج

     

    Maksudnya: … isteri biasanya sibuk melayani suaminya dan sudah tentu menjejaskan kedudukan anak itu meskipun ada keredhaan suaminya untuk jaga sama tapi ianya tak beerti.

    Ayat ini berkaitan hukum syarak yang menetapkan bahawa hilang kelayakan isteri yang telah berkahwin lain walaupun dengan redha suaminya dalam menuntut hadhanah. Islam merupakan agama yang mementingkan seorang isteri itu memelihara hubungan dengan suaminya selama-lamanya. Juga, menolak kemudaratan terjadinya apa-apa perkara yang tidak diingini pada anak-anak yang bakal dijaga lebih-lebih lagi melibatkan anak perempuan yang bukan mahram dengan suami yang baru. Tambahan pula,  faktor lambakan kes-kes berkaitan bapa haruan, bapa yang menganiaya anak tiri sehingga trauma apabila isteri tiada di rumah dan bekerja yang kemudian tugas menjaga anak tersebut beralih kepada bapa tiri.

    Namun, masih wujud ruang dan peluang untuk puan mendapatkan hak hadhanah ini daripada bekas suami puan dengan dengan memohon ibu puan (nenek) sebagai hadhinah (penjaga) kepada anak-anak puan di mahkamah kerana menurut seksyen 81 AUKIWP 1984, susunan orang yang berhak dalam menjaga anak-anak selepas ibu adalah nenek dan puan haruslah membuktikan kepada mahkamah bahawa ibu puan sememangnya layak untuk menjaga kebajikan bagi anak-anak puan dan membuktikan bahawa bekas suami puan telah tidak menjalankan kebajikan anak-anak puan dengan baik.

    Dalam isu hadhanah ini, mahkamah akan melihat segala faktor secara menyeluruh, terutama kebajikan dan kemaslahatan anak, bukan melihat kepada kepentingan si ibu atau si bapa. Kebajikan anak adalah yang paling utama mengikut maqasid syariahbagi menjamin kehidupan masa depan yang lebih baik bagi anak itu. Contoh kes diihat pada kes Norhaiza lwn saat (1996) di mana mahkamah menolak tuntutan isteri yang telah berkahwin lain dalam tuntutan mengubah perintah mahkamah berkaitan hadhanah pada bekas suaminya.

     

    Artikel disiarkan untuk laman web Peguam Syarie Faiz Adnan Associates.

  • peguam-syarie-saman-mahkamah-syariah

    SAMAN PENGHUTANG PENGHAKIMAN, SATU PERMOHONAN YANG DAPAT MEMBANTU PIHAK TERANIAYA?

    SAMAN DIANIAYA – Luluh perasaan Rozy (bukan nama sebenar) apabila bekas suaminya, Rahim (bukan nama sebenar) tidak mematuhi perintah Mahkamah untuk menyediakan nafkah iddah kepadanya berjumlah RM300.00 sebulan dan nafkah anak berjumlah RM1000.00 kepada 4 orang anaknya. Perintah Mahkamah yang diterima olehnya 5 tahun lepas hanya dipandang sepi tanpa perasaan. Telah banyak usaha yang telah dilakukan untuk meminta nafkah dengan Rahim sepanjang tempoh 5 tahun tersebut namun Rahim seolah-olah cuba mengelakkan diri daripada menjalankan tanggungjawabnya sebagaimana diperintahkan dengan alasan bahawa beliau telah bankrap dan tiada liabiliti untuk dikenakan tindakan daripada Mahkamah.

    Rozy yang hanya berkerja sebagai kerani disebuah syarikat swasta menanggung beban dalam menampung keempat-empat anaknya yang masih berada dibangku persekolahan. Rozy menjadi buntu dan tidak tahu hendak berbuat apa. Ramai rakan-rakan telah menasihati Rozy untuk membawa perkara tersebut di Mahkamah. Sewaktu berada di Mahkamah, Rozy terjumpa dengan seorang Peguam Syarie lalu meminta nasihat daripada Peguam tersebut berkenaan dengan masalah beliau.

    Berdasarkan penerangan Peguam Syarie tersebut, Rozy mempunyai hak untuk memulakan satu permohonan iaitu Saman Penghutang Penghakiman (SPP) terhadap bekas suaminya, Rahim meskipun beliau bankrap kerana isu bankrap tersebut tidak ada kaitan dengan permohonan SSP tersebut kerana peruntukan seksyen 38(1)(a) Akta Kebankrapan 1967 adalah terpakai di dalam kes kebankrapan di Mahkamah Sivil sahaja. Malah, Peguam Syarie tersebut menjelaskan juga bahawa bahawa Mahkamah Syariah tidak terikat dengan Akta Kebankrapan 1967 yang menghalang Pemiutang Penghakiman untuk meneruskan tuntutan ke atas Penghutang Penghakiman lebih-lebih lagi Bidangkuasa Mahkamah Syariah ini lebih kepada hal-hal matriomonal, dan bagi masalah yang dihadapi Rozy ini ini adalah isu berkaitan nafkah iddah beliau dan nafkah anak-anak tersebut.

    Maka, berdasarkan penerangan Peguam Syarie tersebut Rozy mempunyai hak untuk memfailkan Saman Penghutang Penghakiman (SPP) yang dimulakan dengan Notis Permohonan.

    Selanjutnya, Peguam Syarie tersebut menjelaskan bagaimana prosiding bagi permohonan Saman Penghutang Penghakiman (SPP) tersebut yang mana ianya boleh dipohon apabila telah ada satu perintah mengenai apa-apa perkara yang melibatkan wang seperti nafkah diri, nafkah anak, nafkah ‘iddah, mutaah dan sebagainya, di mana satu pihak (penghutang penghakiman telah gagal membayarnya.)

    Melalui penerangan Peguam Syarie tersebut, Rozy juga faham bahawa beliau sebagai pemiutang penghakiman hendaklah membuat permohonan bagi meminta kehadiran Penghutang Penghakiman (creditor) hadir ke Mahkamah setelah adanya satu perintah Mahkamah.

    Setelah permohonan difailkan ke Mahkamah, Mahkamah yang menerima permohonan tersebut hendaklah mengeluarkan suatu Saman Penghutang Penghakiman dan Saman tersebut hendaklah disampaikan sebelum tujuh hari sebelum kes tersebut didengar.

    Kemudiannya, pada hari sebutan nanti, Mahkamah boleh memeriksa Penghutang Penghakiman dari segi kemampuannya membayar atau apa-apa cara bagi penyelesaian hutang penghakiman tersebut dan mendengar keterangan saksi-saksi lain jika ada dengan iqrar.

    Sekiranya Mahkamah berpuashati, Mahkamah boleh memerintahkan penghutang penghakiman terus membayar hutang penghakiman itu sama ada secara sekaligus dengan serta merta, atau dengan tempoh yang ditetapkan oleh Mahkamah, atau dengan membayar secara ansuran dalam satu tempoh yang ditetapkan oleh Mahkamah.

    Tapi bagaimana pula, sekiranya Penghutang Penghakiman tersebut enggan hadir? Persoalan Rozy kepada Peguam Syarie tersebut.

    Peguam Syarie tersebut menjelaskan bahawa sekiranya Penghutang Penghakiman tidak hadir atau enggan hadir walaupun telah berulang kali Mahkamah panggil, maka Mahkamah boleh mengeluarkan waran tangkap dan mengarahkan Penghutang Penghakiman hadir ke hadapan Mahkamah untuk diperiksa dan Mahkamah boleh mengeluarkan Perintah seperti yang disebut tadi setelah pemeriksaan dibuat terhadap Penghutang Penghakiman.

    Bagaimana pula, sekiranya Perintah telah dikeluarkan namun Penghutang Penghakiman masih gagal untuk membuat pembayaran? Kerisauan Rozy terserlah apabila menanyakan soalan tersebut terhadap Peguam Syarie tersebut memandangkan perangai Rahim yang cukup Rozy kenali.

    Peguam Syarie tersebut dengan tenang menerangkan bahawa sekirang Penghutang Penghakiman masih gagal membayar seperti yang diperintahkan, Pemiutang Penghakiman hendaklah meminta Penghutang Penghakiman untuk hadir sekali lagi ke Mahkamah melalui satu notis penghakiman bagi menunjukkan sebab mengapa dia tidak patut dikomitkan ke penjara kerana keingkaran terhadap perintah yang dikeluarkan tersebut. Permohonan untuk mendapat notis penghakiman hendaklah difailkan di Mahkamah dan Mahkamah yang menerima permohonan tersebut hendaklah mengeluarkan suatu notis penghakiman dan diserahkan kepada Penghutang Penghakiman sebelum tujuh hari daripada tarikh yang ditetapkan bagi pendengaran kes tersebut.

    Oleh itu, pada tarikh kes tersebut didengar, Mahkamah hendaklah meminta Penghutang Penghakiman memberikan alasan bagi menjawab tunjuk sebab mengapa beliau tidak boleh dikomitkan ke penjara kerana gagal mematuhi peraturan yang telah dikeluarkan iaitu Perintah Saman Penghutang Penghakiman.

    Jika Mahkamah tidak berpuashati dengan alasan Penghutang Penghakiman tersebut, Mahkamah boleh memerintahkan Penghutang Penghakiman tersebut dikomitkan ke penjara bagi tempoh tidak melebihi tiga puluh (30) hari jika Mahkamah memikirkannya adil untuk memberi pengajaran seseorang untuk lebih bertanggungjawab serta mematuhi perintah yang dikeluarkan oleh Mahkamah.

    Setelah mendengar penjelasan yang panjang lebar daripada Peguam Syarie tersebut, barulah Rozy sedar bahawa dia masih mempunyai hak untuk menuntut di Mahkamah berdasarkan Perintah yang telah dikeluarkan tersebut.

    Akhir sekali, Peguam Syarie tersebut menyatakan bahawa tiada halangan untuk Rozy memfailkan kes tersebut sendiri namun untuk memudahkan dan melancarkan perjalanan prosiding kes tersebut, lebih sesuai untuk melantik pihak yang lebih arif tentang prosidng dan tatacara di Mahkamah untuk membantu beliau di dalam kesnya. Namun disebabkan kesuntukkan waktu, Rozy hanya sempat mendapatkan nombor telefon peguam syarie tersebut untuk perbincangan yang seterusnya.

    Artikel dikeluarkan oleh Faiz Adnan & Associates.

    Untuk sebarang pertanyaan, atau sekiranya anda ingin menghubungi Peguam Syarie Faiz Adnan atau ingin membuat temujanji, anda boleh menghubungi kami melalui email, Facebook atau terus menghubungi no telefon pejabat kami.

  • fasakh-peguam-syarie-faizadnan

    FASAKH DAN PEMBUKTIAN DI MAHKAMAH SYARIAH

    Client (Puan Ana): Hello Assalamualaikum, ini pejabat peguam ke?

    Peguam: Waalaikumsalam, ya Puan. Betul ni pejabat peguam. Kenapa ya Puan, ada apa-apa yang boleh saya bantu?

    Client (Puan Ana) : Ok macam ni, saya Ana daripada Melaka, saya ingin bertanyakan beberapa soalan berkaitan permasalah rumahtangga dan saya perlukan penjelasan.

    Peguam: Boleh, In Sha Allah saya akan cuba membantu Puan.

    Client (Puan Ana) : Macam ni ye Puan, saya dan suami baru je mendirikan rumahtangga 10 bulan dan perkenalan kami hanya 3 bulan sebelum saya buat keputusan untuk kahwin dengan suami saya ni. Tapi lepas dua sehingga tiga bulan kahwin, suami saya berubah tak macam yang saya kenal sebelum ni.
    Suami saya berhenti kerja lepas 2 bulan kami kahwin dan sehingga kini xde kerja. Saya yang tanggung die. Saya ada suruh dia cari kerja tapi bila saya buka mulut je tentang kerja die melenting dan naik angin.

    Pada mulanya saya masih bertahan sampai satu tahap ni die marahkan saya sebab nasihatkan die suruh berubah die tengking dan marah saya sampai ke tahap memukul tubuh badan saya. Bukan sekali dua die pukul saya Puan, tapi dah banyak kali dan dalam tempoh saya tengah mengandung pun die pukul saya dan penah jugak satu masa tu die kurung saya dalam bilik air sebab marahkan saya keluar atas urusan kerja.

    Saya ni bukan saja sering dipukul tapi sering juga dianiaya mental sebab suami saya asyik minta duit daripada saya bagi tujuan die tukar aksesori kereta dan itulah hobinya. Dahla mintak duit daripada saya, nafkah diri saya pulak xpenah nak bagi dari awal kawin sampai lah sekarang.
    Saya juga sebelum ini pernah minta untuk suami saya lepaskan saya dengan cara baik tapi dia bersumpah depan saya dan cakap yang dia tidak akan sekali-kali mahu lepaskan saya. Saya buntu apa yang patut saya buat tapi saya tak dapat bertahan lagi hidup macam ni. Saya pernah juga terbaca perempuan (isteri) boleh memohon kepada Mahkamah bagi membubarkan perkahwinannya melalui cerai Fasakh. Betul ke Puan? Dan boleh bagi pencerahan kepada saya berkaitan isu yang saya bangkitkan di sini dan saya ingin tahu apakah hak-hak saya untuk memohon Fasakh di Mahkamah?

    Peguam: Benar Puan, perceraian melalui Fasakh adalah salah satu jalan yang Puan boleh mohon di Mahkamah selain perceraian secara khuluk (tebus talak) atau takliq yang merupakan hak isteri untuk memohon sekiranya berlaku keadaan-keadaan tertentu. Saya jelaskan di sini kepada Puan apakah yang dimaksudkan dengan perceraian melalui Fasakh ini. Fasakh ialah “melepaskan ikatan perkahwinan antara suami dan isteri setelah diminta cerai oleh isteri melalui hakim. Fasakh hanya boleh diputuskan oleh pihak yang berkuasa sahaja seperti hakim dan kadi apabila terdapat sebab-sebab tertentu”.

    Saya bantu Puan rujuk seksyen 53 (1) Enakmen Undang-undang Keluarga Islam (Negeri Melaka) 2002, terdapat beberapa sebab yang membolehkan seseorang itu membuat permohonan Fasakh. Oleh yang demikian itu, perceraian dengan cara ini perlu melalui saluran ke Mahkamah dan adalah lebih baik sekiranya kes seperti Puan ini menggunakan khidmat peguam bagi memudahkan cara perlaksanaannya.

    Di sini saya jelaskan terdapat syarat-syarat/sebab-sebab permohonan Fasakh ini difailkan ada diantaranya ialah:

    • Tempat di mana suami berada tidak diketahui selama lebih daripada satu tahun;
    • Suami tidak mengadakan peruntukan bagi nafkah selama tiga (3) bulan;
    • Suami dihukum penjara selama tiga tahun atau lebih;
    • Suami tidak menunaikan kewajipan perkahwinannya (nafkah batin) tanpa sebab yang munasabah selama tempoh satu tahun;

      dan ada beberapa alasan yang lain.

      Selain itu, jika suami dalam masa perkahwinan itu telah menganiayai isteri seperti:

    • Suami lazim menyakiti isteri atau menjadikan kehidupannya menderita disebabkan kelakuan aniaya tersebut;
    • Suami berkawan dengan perempuan-perempuan atau lelaki jahat atau hidup berperangai keji mengikut pandangan hukum syarak;
    • Suami telah cuba memaksa isteri hidup secara lucah;

      dan beberapa alasan lain yang akan kita bincangkan kemudian ya Puan.

    Bagaimanapun permohonan Fasakh tertakluk oleh Mahkamah dan Mahkamah berhak menolak sekiranya mendapati bahawa kesahihan alasan tersebut tidak terbukti. Ini bererti segala pembuktian di dalam kes Fasakh diberatkan kepada pihak yang menuntut dan di dalam situasi Puan ini, Puan lah yang patut dan mesti membuktikan secara menyeluruh samada secara dokumentar atau saksi yang kompeten dan mencukupi bahawa fakta kes telah mencapai tahap meyakinkan hakim bicara sebelum diluluskan permohonan fasakh itu.

    Berbalik kepada kes Puan ini, Puan katakan bahawa suami sering menganiaya Puan. Bahawa alasan penganiayaan Puan ini Mahkamah akan kenalpasti penganiayaan yang bagaimana Puan maksudkan. Adakah melalui pukul? Kalau pukul, pukul di bahagian mana? Sejauhmana pukulan tersebut mendatangkan kecederaan pada diri Puan? Sejauhmana pula kekerapan suami memukul Puan? Ada saksi tak? ATAU apa bukti yang Puan kata suami pukul Puan itu sudah cukup meyakinkan Mahkamah? Dalam situasi ini bukti dokumentar seperti laporan polis dan laporan perubatan sangat penting untuk ditenderkan di Mahkamah bagi membuktikan bahawa Puan telah dianiaya dari segi fizikal itu. Itu kalau penganiayaan fizikal ya Puan.

    Sama juga dengan penganiayaan mental di mana Puan perlu buktikan kepada Mahkamah sejauhmana penaniayaan tu memberi kesan kepada mental Puan.

    Kesimpulannya Puan, setiap dokumen Puan itu hendaklah dibuktikan di Mahkamah; seperti

    • Isu pukul – apa dokumennya dan saksi
    • Isu penderaan mental – apa dokumen dan saksi
    • Isu nafkah – apa dokumen dan saksi

    Baik Puan, saya rasa diperingkat ini lebih baik kalau kita boleh berjumpa dan saya boleh jelaskan lebih lanjut isu pengabaian dari sudut nafkah diri Puan.

    Client (Puan Ana): Terima kasih Puan sebab bantu saya dalam perkara ini dan saya juga bersedia untuk berjumpa dengan Puan.

    Peguam: Sama- sama Puan, cuma saya NASIHATKAN Puan menggunakan khidmat Peguam Syarie supaya kes ini boleh difailkan dengan teratur serta memenuhi kriteria Undang-undang dan Hukum Syarak.

     

    Hafsah dari Faiz Adnan & Associates

  • fasakh-peguam-syarie-faizadnan

    Fasakh VS Takliq – Perbezaan Fasakh dan Takliq

    Dialog FASAKH VS TAKLIQ:

    “Assalamualaikum Peguam Syarie Faiz Adnan… saya nak tanya sikit sama ada saya kena failkan kes fasakh atau takliq? Suami saya dah 3 tahun keluar dari rumah kelamin kami tanpa nafkah. Ada orang nasihatkan saya better saya failkan kes takliq tapi orang mahkamah kata lebih baik fasakh … saya confius”.

    Begitulah soalan yang diajukan kepada saya minggu lepas sewaktu saya dalam perjalanan dari mahkamah shah alam ke Bangsar (ofis). Dalam hati tercuit rasa ingin jelaskan dengan terperinci dan kalau boleh nak sangat jemput puan Ema ( bukan  nama sebenar ) datang ke ofis saya tapi rupanya dia bukan orang sini, nun jauh Sabah.

    “Puan, sebenarnya puan boleh saja nak failkan salah satu daripada 2 jenis kes tu sebab alasan puan tu sesuai untuk kedua-dua kes tu … tapi bagi saya lebih mudah kalau difailkan kes fasakh daripada kes takliq sebab ….”

    Syarat permohonan takliq diluluskan oleh Hakim Bicara :

    i- mestilah alasan yang dikemukakan itu bertepatan dengan lafaz takliq yang dilafazkan oleh pihak suami selepas akad nikah.

    ii- mestilah dibuktikan wujudnya lafaz takliq yang pernah dilafazkan oleh si suami selepas akad nikah dengan mengemukakan bukti dokumentar atau saksi yang menyaksikan lafaz itu

    iii- mestilah membuktikan secara comprehensive samada secara dokumentar atau saksi yang competent dan mencukupi bahawa fakta kes telah dilanggar oleh si suami.

    Jika dirujuk kepada 3 syarat ringkas di atas serta bandingkan dengan syarat permohonan fasakh diluluskan oleh Hakim Bicara :

    i- mestilah alasan untuk fasakh itu bertepatan dengan seksyen 52 (akta undang-undang keluarga islam wilayah-wilayah persekutuan 1984)

    ii- mestilah membuktikan secara comprehensive samada secara dokumentar atau saksi yang competent dan mencukupi bahawa fakta kes telah mencapai tahap meyakinkan hakim bicara sebelum diluluskan permohonan fasakh itu

    “Oooh begitu, maknanya lebih mudah saya failkan kes fasakh daripada kes takliq ye…sebab saya kena dapatkan saksi masa suami saya lafaz takliq dulu …tak mungkin lagi sebab saksi nikah kedua-dua dah meninggalkan . Maklumlah saya dah menikah 20 tahun lepas …eee payah kalau begitu ” reaksi  puan Ema.

    Alhamdulillah mesej saya dapat difahami  dengan jelas oleh Puan Ema. Apa yang saya kongsikan dengan beliau tadi bukanlah kali pertama soalan yang sama diajukan kepada saya malah mengikut pengalaman saya sendiri yang sudah 17 tahun beramal dalam bidang kepeguaman syarie di beberapa buah negeri di Malaysia, inilah cadangan terbaik yang boleh saya berikan kepada klien-klien saya.

    Tak salah kalau difailkan kes takliq, cuma pembuktiannya sahaja yang terpaksa 2 kali kerja . Pertama kena buktikan wujudnya lafaz takliq dan kedua kena buktikan taqlik dilanggar.

    Kes fasakh walaupun nampak susah tapi dari segi pembuktian lebih mudah.Malah seksyen 52 itu memperuntukkan alasan yang lebih ringan berbanding lafaz takliq.

    Misalnya  lafaz taqlik di Selangor :

    “Saya mengaku apabila saya  tinggalkan isteri saya (nama isteri )  selama empat bulan hijrah berturut-turut atau lebih dengan sengaja atau paksaan DAN saya atau wakil saya  tiada memberi nafkah kepadanya selama tempoh yang tersebut padahal ia taatkan saya….”

    Ringkasnya bahawa lafaz di atas memerlukan 2 kombinasi atau syarat yang perlukan pembuktian iaitu suami tinggalkan isteri lebih empat bulan hijrah serta dalam tempoh itu suami atau wakil suami tidak berikan apa-apa nafkah kepada isteri barulah hakim bicara boleh pertimbangkan kes itu.

    Berbanding kes fasakh misalnya seksyen 53 Enakmen Undang-undang Keluarga Islam Negeri Selangor 2003 spesifik isu nafkah  iaitu :

    …53(1)(b) : bahawa suami telah cuai atau telah tidak mengadakan peruntukan bagi nafkahnya selama tempoh tiga bulan .

    Jelas di sini isu nafkah yang diperuntukkan  dalam seksyen melibatkan fasakh lebih luas daripada lafaz takliq yamg lebih rigid. Maksudnya kalau seseorang isteri yang nak buktikan suaminya dalam kes fasakh ini terutama dalam isu nafkah, si isteri boleh buktikan samada si suami langsung tidak berikan nafkah zahir kepadanya dalam tempoh tersebut atau samada suami cuai beri nafkah.

    Cuai saya boleh maksudkan si suami culas atau kadang-kadang beri dan kadang-kadang tak beri nafkah kepada isterinya…juga boleh diterima sebagai alasan dan dipertimbangksn oleh hakim bicara sebelum memutuskan samada si iateri layak dipisahkan melalui peruntukan fasakh ini atau sebaliknya.

    “Maaf puan saya dah sampai ofis ni. Nanti saya cuba carikan nombor telefon peguam syarie di Sabah yang boleh bantu puan ye …tapi yang penting puan mesti ada peguam yang bantu puan dalam kes ini ye…bukan apa… nampak mudah tetapi tidak mudah yang disangkakan puan . Better puan lantiklah peguam …hati pun senang dan In sya Allah saya doakan permohonan puan berjaya”.. saya mengakhiri perbualan kami.

    “Terima kasih ye encik Faiz “

    Semoga bermanfaat untuk semua.

    Untuk sebarang pertanyaan, atau sekiranya anda ingin menghubungi Peguam Syarie Faiz Adnan atau ingin membuat temujanji, anda boleh menghubungi kami melalui email, Facebook atau terus menghubungi no telefon pejabat kami.

  • mahkamah-syariah-peguam-syarie-faiz-adnan

    Jawatankuasa Pendamai Dan Hakam

    JAWATANKUASA PENDAMAI & HAKAM – Ali dan Mona (bukan nama sebenar) telah tiga bulan melayari bahtera alam rumah tangga. Perkahwinan yang disangkakan indah sebaik sahaja sang suami melafazkan akad nikah di hadapan wali si isteri bersaksikan dua orang saksi lelaki tiba-tiba berantakan. Bayangkan, baru tiga bulan hendak menyulam asmara dan mendalami sifat serta tabiat pasangan masing-masing, mahligai perkahwinan yang dibina utuh atas dasar cinta seakan retak menanti belah. Entah mana silapnya, Mona seakan tekad mahu menuntut perceraian daripada suaminya. Ali pula masih sangsi dan tidak keruan dengan keputusan nekad yang ingin diambil Mona. “Kalau you tak nak ceraikan I, I akan tetap pergi ke Mahkamah Syariah untuk tuntut cerai!” gertak Mona. “Sabarlah sayang, benda ni kan boleh dibawa berbincang?” balas Ali dengan nada tenang bercampur gusar. Persoalannya, apakah cara lain yang boleh dilakukan oleh Ali di peringkat Mahkamah Syariah agar beliau boleh menyelamatkan rumah tangganya bersama Mona?

     Setiap perselisihan rumah tangga mempunyai latar belakang yang berbeza dan tersendiri. Dan setiap individu sama ada sebagai suami ataupun isteri juga mempunyai keperibadian yang berbeza. Itulah sebabnya agama Islam melalui Undang-undang Keluarga mempunyai beberapa pendekatan tertentu untuk menyelesaikan sebarang perselisihan rumah tangga. Sekiranya sesebuah rumah tangga yang bermasalah masih mempunyai peluang dan harapan untuk diselamatkan, maka itu menjadi keutamaan kepada syariah untuk menyelamatkan keadaan kerana perceraian adalah perkara halal yang paling dibenci oleh Allah S.W.T.

    Walaupun demikian, demi menjaga kemaslahatan ummah, sekiranya sesebuah rumah tangga itu mengalami ketegangan dan ia sudah tidak dapat diselamatkan, maka pihak-pihak yang bertikai perlu berpisah menurut apa yang telah diperuntukkan oleh syariah melalui Undang-undang Keluarga. Pematuhan ini sangat perlu demi menjamin maslahah pihak-pihak yang terlibat dalam jangka masa panjang termasuklah apabila kemelut ini melibatkan anak-anak dalam perkahwinan tersebut dan hal ehwal harta yang perlu ditadbir urus dengan sempurna.

    Tuntutan perceraian biasanya dipohon oleh pihak isteri dengan pelbagai alasan. Pihak suami yang mudah untuk bekerjasama dengan pihak isteri dan mahkamah, akan memudahkan perjalanan perbicaraan dengan menjatuhkan talak di hadapan hakim. Perceraian secara persetujuan bersama merupakan perceraian mengikut peraturan yang paling mudah. Maka, perceraian di bawah Seksyen 47 Enakmen Undang-undang Keluarga Islam adalah kaedah perceraian yang paling efektif dan dapat memelihara aib kedua belah pihak (suami dan isteri). Dari segi prosedur, permohonan perceraian di bawah seksyen ini tidak melibatkan banyak proses mahupun saksi. Sebaik sahaja saman berjaya disampaikan kepada suami dan suami bersetuju untuk bercerai, maka Mahkamah Syariah akan mengarahkan suami melafazkan cerai di dalam mahkamah setelah mendapati perkahwinan tersebut bermasalah. Mudah, cepat dan efisien jika kedua-dua pihak bersetuju bercerai secara baik.

    Akan tetapi, dikatakan bahawa bilangan pihak suami yang mudah untuk bekerjasama dengan pihak isteri apabila berlaku kemelut rumah tangga amatlah kecil. Ego adalah punca utama kepada keengganan untuk bekerjasama. Apabila suami tidak bersetuju dengan perceraian tersebut dan suami hadir ke Mahkamah Syariah, maka mahkamah boleh mengarahkan suatu Jawatankuasa Pendamai dilantik untuk mewakili pihak-pihak.

     

    Jawatankuasa Pendamai

    Jawatankuasa Pendamai ini terdiri daripada seorang pegawai agama di pejabat agama Islam daerah sebagai pengerusi, seorang wakil suami dan seorang wakil isteri. Di peringkat Jawatankuasa Pendamai ini, mahkamah akan memberikan keutamaan kepada saudara dan ahli keluarga terdekat. Wakil-wakil mereka hendaklah berusaha berbincang dan berusaha mencapai perdamaian dalam tempoh enam bulan dari tarikh jawatankuasa ini dibentuk atau dalam tempoh yang lebih lama mengikut arahan mahkamah. Jawatankuasa Pendamai ini hendaklah memanggil dan memberi peluang kepada suami dan isteri menyatakan pendapat dan memanggil wakil untuk siasatan dan pandangan. Di peringkat ini tiada kelibat Peguam Syarie dibenarkan bertindak atau menghadiri sesi tersebut dan perbincangan adalah eksklusif di antara pihak-pihak, wakil pihak-pihak dan pengerusi sahaja.

    Sekiranya pihak-pihak berjaya didamaikan, maka permohonan perceraian ini boleh ditarik balik pada bila-bila masa dengan kebebasan pihak-pihak untuk memfailkan semula permohonan yang sama. Bagaimanapun, sekiranya pasangan gagal didamaikan atau suami enggan melafazkan cerai, maka mahkamah hendaklah merujuk kes tersebut kepada Hakam. Mahkamah juga boleh melantik Jawatankuasa Pendamai yang baru jika mahkamah tidak berpuas hati dengan pengendalian jawatankuasa yang sedia ada.

     

    Hakam

    Hakam diperuntukkan dengan jelas di bawah Seksyen 48 di bawah enakmen yang sama. Hakam juga terdiri daripada kalangan saudara-mara terdekat iaitu dua penimbang tara (Hakam) yang mempunyai makluman berkaitan isu rumah tangga pihak-pihak untuk bertindak bagi pihak suami dan isteri tersebut. Pelantikan hakam dibuat setelah mahkamah berpuas hati perkelahian (syiqaq) sentiasa berlaku antara pihak-pihak dalam tempoh perkahwinan tersebut selepas selesai urusan perdamaian di peringkat Jawatankuasa Pendamai gagal atau menemui jalan buntu.

    Hakam hendaklah berusaha mendapatkan kuasa penuh daripada prinsipal pihak-pihak (Hakam suami daripada suami dan Hakam isteri daripada isteri). Malah, Hakam suami boleh diberi kuasa melafazkan talak bagi pihak suami. Sesi perbincangan menerusi Hakam ini juga tertakluk kepada arahan mahkamah dan hendaklah mengikut hukum syarak. Jika Hakam berpendapat pihak-pihak itu patut bercerai tetapi tidak dapat memerintahkan perceraian kerana sebab lain, mahkamah boleh melantik Hakam yang lain untuk proses yang sama.

    Jika Hakam di pihak suami enggan melafazkan cerai tetapi meminta perceraian dibuat secara tebus talak dan Hakam isteri bersetuju, mahkamah juga boleh mengarahkan perceraian tersebut dilakukan secara tebus talak. Kesemua prosiding ini termasuk Hakam akan mengambil masa lebih kurang enam bulan hingga setahun untuk selesai sekiranya pihak-pihak memberikan kerjasama yang baik dan suami hadir ke mahkamah.

    Namun demikian, sekiranya pihak suami gagal menghadirkan diri dan tidak melantik sebarang Hakam, maka prosiding ini tidak boleh diteruskan. Ketika itulah pilihan atau talian hayat yang boleh diteruskan oleh isteri bagi membubarkan perkahwinan melalui kaedah-kaedah pembubaran perkahwinan yang lain sepertimana yang telah diperuntukkan dalam Akta atau Enakmen Undang-undang Keluarga Islam di Malaysia iaitu sama ada melalui proses fasakh atau taklik.

    Apa yang penting adalah pelantikan serta pemilihan wakil baik di pihak Jawatankuasa Pendamai mahupun Hakam mestilah mereka yang bukan sahaja terdiri daripada kalangan keluarga atau kerabat terdekat tetapi juga mereka yang memahami hukum syarak dan bersedia menerima arahan daripada mahkamah.

    Adalah diharapkan agar pendekatan ini dapat memberi manfaat yang secukupnya kepada pihak-pihak yang bertikai dalam memperjuangkan hak mereka. Menuntut fasakh atau apa saja bentuk perceraian sekalipun bukanlah suatu kejayaan yang manis tetapi lebih merupakan penyelesaian kepada beban yang telah dipikul selama ini.

     

    Faiz Adnan & Associates: Komunikasi merupakan kunci kepada sesebuah perhubungan.

    Untuk sebarang pertanyaan, atau sekiranya anda ingin menghubungi Peguam Syarie Faiz Adnan atau ingin membuat temujanji, anda boleh menghubungi kami melalui email, Facebook atau terus menghubungi no telefon pejabat kami.

  • jenis-sumpah

    KONSEP DAN AMALAN SUMPAH DALAM MAHKAMAH SYARIAH

    SUMPAH (AL-YAMIN)

    Rentetan daripada artikel sebelum ini berhubung dengan Isu Pembuktian Di Mahkamah Syariah, sumpah (al-yamin) merupakan salah satu kaedah pensabitan yang boleh digunakan bagi membuktikan sesuatu kes di Mahkamah Syariah. Dalam satu kejadian yang berlaku di Mahkamah, seorang wanita telah diarahkan oleh Hakim untuk bersumpah bagi menafikan dakwaan pihak penuntut disebabkan ketidakhadiran Penuntut untuk mengukuhkan dakwaannya pada hari prosiding. Rentetan daripada sumpah tersebut, maka Mahkamah Yang Mulia telah menolak permohonan Penuntut. Dalam kes Adiba Yasmin lawan Abdul Rani (JH,V/I,1990,44), Mahkamah memutuskan bahawa keterangan kedua-dua pihak adalah lemah dan pihak Penuntut gagal membuktikan kesnya. Oleh itu, Mahkamah mengarahkan Pihak yang Kena Tuntut bersumpah menafikan tuntutan. Rentetan daripada sumpah tersebut, Mahkamah Yang Mulia memutuskan bahawa permohonan Penuntut ditolak. Fenomena sedemikan sering berlaku kerana sumpah adalah salah satu pembuktian yang terpakai di Mahkamah Syariah kerana fungsinya adalah untuk menjelaskan lagi bahawa sumpah digunakan untuk memperkukuhkan sesuatu yang tidak pasti dengan menggunakan nama Allah atau sifatNya sama ada yang telah lalu atau yang akan datang, sama ada untuk mensabitkan atau menafikan.

    Definisi

    Menurut Abdul Karim Zaidan, sumpah (al-yamin) bermaksud sumpah yang dikenakan ke atas pihak yang kena dakwa sama ada Islam atau tidak, adil atau fasik, lelaki atau wanita sebagai menafikan dakwaan ke atas mereka. Begitu juga menurut Abdul Fattah Muhammad Abu Al-Ainain menurut pengarang Syarah al-azhar yang memberi definisi iaitu kata-kata yang khusus ataupun maknanya itu mengandungi sesuatu yang boleh menguatkan apa yang dituturkan oleh orang yang bersumpah itu sama ada ia hendak membuat sesuatu perkara atau meninggalkannya atau mempunyai ciri-ciri sebagaimana yang disumpah atau sebaliknya.

    Dalil

    Peranan sumpah ini telah diterangkan Allah s.w.t dalam surah al-Maidah ayat 89 yang bermaksud Allah tidak akan menyiksamu (menuntut kamu bertanggungjawab) disebabkan sumpah kamu yang tidak sengaja tetapi tuhan akan menyiksamu kerana sumpah yang telah kamu ikat teguh”. Ia bertepatan dengan Hadith Rasulullah S.A.W, Al-bayyinah itu keatas pihak yang mendakwa dan sumpah itu kepada pihak yang ingkar” (Al-San’ani,4:204).

    Peruntukan Undang-undang

    Menurut Seksyen 72 Akta Keterangan Mahkamah Syariah Wilayah Persekutuan (AKMSWP) juga telah memperuntukkan tentang sumpah iaitu “Beban untuk mengemukakan keterangan dalam sesuatu kes mal terletak pada orang yang mengatakan atau menegaskan sesuatu fakta (al-mudda’i) dan orang yang mengangkat sumpah untuk menafikan atau mempertikaikan sesuatu fakta (al-mudda’i alaiyh)”. Sumpah yang berkaitan dengan tuntutan di mahkamah boleh dibahagikan kepada dua jenis iaitu;

     

    jenis-sumpah

    1. SUMPAH PIHAK YANG KENA TUNTUT (AL-MUDDA’I ALAIYH)

    Merupakan sumpah asal yang berlaku apabila pihak yang menuntut gagal mengemukakan bukti yang mencukupi dan pihak yang kena tuntut menafikan perkara yang dituntut maka beliau diminta untuk bersumpah menafikan tuntutan berkenaan. Disebut sebagai ‘al-yamin al-asliyyah’, ‘al-yamin al-wajibah’ atau ‘al-yamin al-rafia’h’. Perkara ini diperuntukkan dalam AKMSWP iaitu; Seksyen 87(1) Dalam kes mal, keterangan hendaklah diberikan oleh Plaintif dan Defendan, dan jika Defendan menafikan tuntutan terhadapnya dia hendaklah dikehendaki mengangkat sumpah mengikut hukum syarak, Seksyen 87(2) Jika defendan mengangkat sumpah dibawah subseksyen (1), tuntutan yang dibuat oleh Plaintif hendaklah ditolak. Antara kes-kes yang menggunakan sumpah di Mahkamah Syariah iaitu Mat Husain Daud lawan ZawiahMamat (JH,VIII/I,1992,60), kes yang melibatkan harta sepencarian dan pihak yang menuntut tidak mempunyai keterangan yang cukup mengikut hukum syarak. Pihak yang kena tuntut pula menafikan. Mahkamah mengarahkan yang kena tuntut untuk bersumpah. Lalu tuntutan ditolak. Terdapat keadaan dimana pihak yang kena tuntut enggan mengangkat sumpah untuk menafikan tuntutan, maka peruntukan Seksyen 87(2)(b) AKMSWP seperti berikut adalah terpakai “ Jika Defendan enggan mengangkat sumpah, maka Mahkamah bolehlah meminta Plaintif mengangkat sumpah dan dengan sumpah itu tuntutannya hendaklah diterima”.

     

    2. SUMPAH PIHAK MENUNTUT (AL-MUDDA’I) 

    1. Yamin Jalibah: Sumpah oleh penuntut untuk mensabitkan tuntutan. Terbahagi kepada 4 bentuk:
      1. Sumpah Penuntut bersama seorang saksi diterangkan dalam Seksyen 88 AKMSWP yang menyebut bahawa “Jika di dalam kes mal, penuntut hanya mengemukakan seorang saksi, maka keterangan saksi itu hanya boleh diterima jika beserta dengan sumpah Penuntut”.
      2. YAMIN MARDUDAH: Sumpah yang dikembalikan diperuntukkan dalam Seksyen 87(2)(b) AKMSWP memperuntukkan “Jika defendan enggan mengangkat sumpah, maka Mahkamah bolehlah meminta plaintif mengangkat sumpah dan dengan sumpah itu tuntutannya hendaklah diterima.
      3. QASAMAH: Sumpah 50 kali berkaitan dengan tuduhan ke atas seseorang yang melakukan pembunuhan.
      4. LIAN: Sumpah yang dilaksanakan oleh suami /isteri bagi tuduhan melakukan zina antara mereka tanpa ada saksi yang cukup bagi mengelakkan hukuman jenayah qazaf.
    2. YAMIN TUHMAH : Sumpah yang dilakukan oleh Penuntut untuk menafikan sebarang tohmahan atau tuduhan yang terkena ke atas pihak yang kena tuntut atau dengan tujuan untuk membersihkan pihak yang kena tuntut bila sesuatu tuntutan itu tidak dapat dibuktikan.
    3. YAMIN ISTIZHAR: Sumpah yang bertujuan untuk memperkuatkan dan memperjelaskan tuntutan dan menolak sebarang tohmahan yang terkena kepada Penuntut setelah ia berjaya membuktikan tuntutannya. Sebagai contoh dalam kes Hasnah lawan Borhan al-Din (JH, VI/1,1998,118) iaitu berkaitan dengan pengesahan cerai taklik atas alasan meninggalkan Penuntut dan tidak memberi nafkah. Penuntut berjaya membuktikan melalui keterangan dua orang saksi bahawa telah wujud lafaz taklik berkenaan dan telah wujud perlanggarannya. Yang menuntut bersumpah untuk memperkuatkan tuntutan maka tuntutan diterima oleh Mahkamah Yang Mulia.

     

    Kesimpulan

    Tuntasnya, sumpah juga merupakan salah satu kaedah pensabitan yang digunakan dalam Undang-undang Keterangan Islam. Sumpah digunakan untuk menolak dakwaan atau menafikan sesuatu tuduhan. Ia juga merupakan alternatif terakhir apabila pihak tertentu gagal untuk mengemukakan bukti atau keterangan-keterangan lain melalui iqrar, syahadah dan qarinah misalnya. Pemakaian konsep al-bayyinah atau keterangan melalui pelbagai kaedah pensabitan ini memberikan ruang yang luas kepada semua pihak untuk mengemukakan apa sahaja bentuk keterangan yang dikira relevan dan dapat membantu hakim bicara serta mahkamah dalam proses untuk menegakkan keadilan dan memberikan keputusan yang sewajarnya. Walaupun peruntukan undang-undang ada memperuntukkan perkara-perkara yang berkaitan dengan kaedah-kaedah pensabitan melalui Undang-undang Keterangan Islam ini, namun rujukan muktamad adalah berdasarkan kepada hukum syarak daripada mana-mana mazhab yang sah jika terdapat kekeliruan di dalam memahami peruntukan undang-undang ataupun di dalam keadaan berlakunya lakuna (kelompongan) undang-undang.

    Untuk sebarang pertanyaan, atau sekiranya anda ingin menetapkan temujanji dengan Peguam Syarie Faiz Adnan, anda boleh menghubungi kami menerusi telefon/email.

     

    Artikel disediakan oleh: Faiz Adnan & Associates

  • mahkamah_syariah_perbicaraan

    PROSEDUR PENYAMPAIAN SAMAN & KESAN KEPADA PERBICARAAN

    PENYAMPAIAN SAMAN & PERBICARAAN – Suatu kes di antara AAAA bin AAAA lwn BBBB binti BBBB, (Rayuan Mal No. 14500-001-002-2001 Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Kes ini tidak dilaporkan) iaitu tuntutan mengenai hadhanah anak dimana Hakim Bicara telah memutuskan hak lawatan diberikan kepada responden tanpa kehadiran perayu. Perayu telah berhujah bahawa penyampaian saman atau notis telah tidak dibuat dengan sempurna kerana Perayu tidak mengetahui tarikh perbicaraan dan tidak pula disampaikan kepada peguam perayu walaupun perayu telah melantik peguam Syarienya secara sah sepertimana yang diarahkan oleh Mahkamah sebelumnya. Mahkamah memutuskan keputusan Mahkamah Tinggi Syariah adalah tidak sah dan mengarahkan kes tersebut dibicara semula.

    Berdasarkan kepada kes di atas menunjukkan bahawa penyampaian apa-apa dokumen seperti notis kehadiran, saman atau permohonan hendaklah disampaikan dengan sempurna kepada pihak satu lagi sebelum sesuatu tindakan kepada prosiding seterusnya boleh diputuskan oleh Hakim Bicara.

     

    PENDAHULUAN

    Secara ringkasnya, terdapat dua cara yang perlu digunakan dalam memulakan tindakan prosiding mal di Mahkamah Syariah, iaitu:

    1. Saman di bawah sek.7 (1) Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003; dan
    2. Permohonan mengikut kaedah Am di bawah Sek.7 (2) Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    Kemudian, sebaik sahaja saman disediakan dan difailkan ke Mahkamah dan pengindorsannya telah didrafkan dengan sewajarnya, langkah berikutnya ialah mendaftarkan kes atau tuntutan tersebut di Mahkamah dan diberi nombor kod pendaftaran mengikut klasifikasi kes-kes atau tuntutan yang dikehendaki Plaintif terhadap Defendan.

     

    Bagaimana Saman di sampaikan kepada pihak Defendan?

    Langkah berikutnya bersesuaian dengan tajuk utama di atas ialah Penyampaian Saman oleh Plaintif kepada Defendan atau Defendan-defendan. Penyampaian sesuatu saman boleh dibahagikan kepada dua keadaan, iaitu;

    1. Penyampaian saman dalam bidangkuasa; dan
    2. Penyampaian saman di luar bidangkuasa

     

    Apakah yang dimaksudkan oleh Penyampaian Dalam Bidang Kuasa dan Bagaimana Penyampaian tersebut dilakukan?

    Kaedah Am yang dipakai untuk menyampaikan proses penyampaian saman ialah  “Penyampaian Ke diri ” (personal service). Penyampaian Ke diri iaitu kepada diri Defendan yang  berada dalam bidang kuasa Mahkamah, yakni  berada dalam negeri dimana saman tersebut difailkan oleh Plaintif.

    Prosedur ini memerlukan Plaintif atau ejennya menyerahkan atau meninggalkan kepada Defendan sendiri satu salinan saman, yakni suatu salinan yang mengandungi meterai Mahkamah dan  tandatangan Pendaftar. Bagaimanapun, peguam Syarie Defendan boleh menerima penyampaian saman bagi pihak Defendan dan seterusnya peguam syarie Defendan akan mengindorskan suatu kenyataan di atas saman tersebut.

    • Keengganan Menerima Saman atau Dokumen

    Jika Defendan atau defendan-defendan, enggan untuk menerima saman, dibenarkan untuk melakukan perkara-perkara seperti berikut:

    1. saman atau dokumen tersebut bolehlah ditinggalkan berhampiran dengan orang itu dan perhatiannya hendahlah diarahkan kepada saman tersebut mengikut Sek. 42 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003;
    2. Jika pihak-pihak itu telah diwakili oleh peguam Syarie mana-mana pihak yang telah menfaikan wakalah mengikut Sek.34 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003 kecuali sebagaimana yang diperuntukkan selainnya mengikut Sek. 43 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003;
    3. keengganannya sudah memadai untuk penyampaian tersebut dianggap terlaksana dengan syarat satu afidavit penyampaian tersebut keengganan menerima suatu saman hendaklah difailkan sebagai bukti keengganan tersebut.
    • Hari Kehadiran

    Sesuatu saman yang diserahkan di alamat bagi penyampaian mana-mana orang hendaklah disifatkan telah disampaikan kepada orang itu mengikut Sek.44 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    Sesuatu saman hendaklah disampaikan tidak kurang daripada (7) tujuh hari genap sebelum hari kehadiran melainkan jika Mahkamah memerintahkan selainnya. Pendaftar Mahkamah boleh mengubah hari kehadiran kepada satu tarikh kain, jika perlu mengikut Sek.45 (1),(2) dan (3) Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    Bagaimanapun, berdasarkan Arahan Amalan No. 2 Tahun 2012, peraturan telah ditetapkan bagi tujuan penyelarasan mengenai tempoh penyampaian saman Kediri Defendan. Tempoh penyampaian saman Kediri kepada Defendan selain saman yang beralamat di luar bidang kuasa sesebuah mahkamah hendaklah disempurnakan dalam tempoh 14 hari dari tarikh saman dikeluarkan.

    • Tempat dan Masa Penyampaian

    Penyampaian boleh dilaksanakan di mana-mana tempat, pada mana-mana hari dan pada bila-bila masa sama ada pada wakti siang atau malam.

    Penyampaian yang dibuat selepas pukul 4.00 petang hendaklah disifatkan telah dilaksanakan pada hari yang berikutnya. Penyampaian yang dilaksanakan selepas pukul 12.00 tengah hari pada hari sebelum, atau pada bila-bila masa pada, hari kelepasan am, hendaklah disifatkan telah dilaksanakan pada hari yang mengikut hari kelepasan itu mengikut Sek. 46 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    • Pengecualian Penyampaian Ke Diri Dalam Kes Khas

    Di dalam Konteks kes khas ini, dapat dibahagikan kepada (3) tiga kategori mengikut Sek. 47 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003;

    1. Bagi Penyampaian kepada seseorang yang tidak berkeupayaan, penyampaian kepadanya hendaklah dibuat kepada penjaga ad litemnya, jika ada. Bagaimanapun, Mahkamah boleh, atas permohonan pihak-pihak, memerintahkan supaya penyampaian kepada seseorang  orang tidak berkeupayaan dibuat kepada mana-mana orang lain;
    2. Penyampaian kepada seseorang banduan pula, penyampaian dianggap telah sempurna apabila dibuat kepada pegawai yang menjaga penjara tersebut;
    3. Bagi anggota tentera pula, Penyampaian kepada mana-mana anggota Angkatan Tentera hendaklah dibuat kepada pegawai pemerintah atau adjutant unitnya.
    • Penyampaian Ganti

    Dalam kes Tuminah lwn Arifin, (1983) 4 JH 84, Plaintif memfailkan tuntutan cerai ta’lik kerana telah ditinggalkan oleh suaminya. Penyampaian ke diri tidak dapat dilakukan kerana tempat tinggal suami tidak diketahui. Saman telah diserahkan melalui penyampaian gantian dengan cara notis berkenaan dengan tuntutan berkenaan diletakkan di semua pejabat-pejabat kadi di seluruh negeri Johor dan diiklankan di dalam akhbar tempatan.

    Sekiranya saman tersebut tidak dapat disempurnakan dengan cara penyampaian Ke diri Defendan atau peguam Syarie Defendan, dalam keadaan tertentu Mahkamah boleh mengeluarkan perintah untuk “Penyampaian ganti” setelah Mahkamah berpuashati bahawa segala usaha yang munasabah telah dilakukan bagi menyempurnakan saman tersebut.

    Mahkamah boleh memerintahkan supaya saman itu disampaikan dengan cara;

    1. Menampalkan suatu salinannya di papan kenyataan Mahkamah, dan
    2. Menampalkan suatu salinannya disuatu tempat yang mudah dilihat dibangunan terakhir tempat orang hendak disampaikan saman itu diketahui tinggal, atau
    3. Mengikut apa-apa cara lain yang difikirkan patut oleh Mahkamah.
    4. Selain itu juga, saman tersebut juga boleh disampaikan dengan cara mengiklankannya dalam akhbar tempatan mengikut Sek. 48 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    Penyampaian ganti hendaklah mempunyai kesan seperti penyampaian ke diri. Apa-apa permohonan bagi perintah dibawah mengikut Sek.48 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003 ini hendaklah disokong dengan afidavit yang menyatakan akta atau enakmen yang menjadi asas permohonan itu.

    Berdasarkan Arahan Amalan No. 3 Tahun 2012, peraturan telah ditetapkan bagi tujuan penyelarasan mengenai tempoh penyampaian saman gantian. Tempoh penyampaian saman gantian hendaklah disempurnakan dalam tempoh 14 hari dari tarikh Perintah Saman Gantian dikeluarkan.

    • Bukti Penyampaian

    Sesuatu penyampaian saman atau dokumen, boleh dibuktikan melalui satu afidavit oleh orang yang melaksanakan penyampaian tersebut ke diri orang yang saman itu disampaikan.

    Orang yang menerima saman itu hendaklah menandatangani suatu pengakuterimaan pemyampaian, tetapi keengganan orang itu atau ketidakupayaannya untuk menandatangani saman itu tidak akan menjejaskan kesahan penyampaian itu sepertimana yang diperuntukkan mengikut Sek. 49 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    Suatu perintah bagi penyampaian, atau bagi penyampaian ganti, boleh diubah oleh Mahkamah sepertimana diperuntukkan Sek. 50 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

     

    Apakah yang dimaksudkan oleh Penyampaian Di Luar Bidang Kuasa dan Bagaimana Penyampaian tersebut dilakukan?

    Terdapat juga sesetengah kes dimana kebenaran untuk mengeluarkan saman tersebut diperlukan, misalnya jika Defendan berada di luar bidang kuasa Mahkamah yang mengeluarkan saman tersebut, yakni  berada di luar negeri. Saman tidak akan dikeluarkan bagi seseorang Plaintif yang ingin menyampaikannya kepada orang yang berada di luar kawasan Mahkamah dimana Plaintif menfailkan kesnya.

    Bagi tujuan Penyampaian saman di luar bidangkuasa, mengikut Sek. 52 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003 memperuntukkan seperti berikut:

    • Mahkamah boleh memerintahkan penyampaian tersebut jika─
    1. Keseluruhan hal perkara tindakan itu berhubung dengan harta tak alih yang terletak dalam Negeri Selangor;
    2. Apa-apa relief diminta terhadap mana-mana orang yang berdomisil atau biasanya bermastautin atau menjalankan perniagaan di Negeri Selangor;
    3. tindakan itu dibawa dengan sepatutnya terhadap seseorang yang kepadanya penyampaian dibuat dengan sempurna di Negeri Selangor, seseorang di luar negeri Selangor ialah suatu pihak yang perlu atau patut dalam tindakan itu; atau
    4. dalam apa-apa hal yang berbangkit daripada perkahwinan, kemastautinan salah satu pihak kepada perkahwinan itu pada masa permohonan itu ialah di Negeri Selangor.
    • Tertakluk kepada seksyen 54 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003, apa-apa perintah yang memberikan kebenaran untuk melaksanakan penyampaian di luar bidang kuasa hendaklah mengarahkan cara penyampaian itu hendaklah dilaksanakan dan bagaimana penyampaian itu boleh dibuktikan.

    Sebagai contoh, seorang Plaintif telah menfailkan saman di Negeri Selangor, dimana seorang Defandan yang akan menerima saman tersebut berada di Negeri Sembilan, maka Plaintif hendaklah terlebih dahulu mendapatkan kebenaran Hakim syarie atau Pendaftar di Negeri Selangor sebagaimana peruntukan yang dikeluarkan di bawah Arahan Amalan No. 16 Tahun 2002.

     

    Kesan Penyampaian saman kepada Perbicaraan

    • Apakah kesan Penyampaian saman kepada Perbicaraan? Sekiranya Defendan enggan menerima atau menandatangani saman?

    Keengganan seseorang untuk menerima atau menandatangani sesuatu saman atau dokumen itu tidaklah menjejaskan kesahan penyampaian tersebut, dengan syarat satu afidavit penyampaian berkenaan keengganan atau ketidakupayaan seseorang penerima saman atau dokumen untuk  menandatangani dinyatakan dalam afidavit penyampaian yang diikrarkan di hadapan Pendaftar sebagai bukti penyampaian.

    • Apakah kesan Penyampaian saman kepada Perbicaraan? Sekiranya Defendan tidak hadir ke Mahkamah?

    Mahkamah mempunyai kuasa untuk mengeluarkan satu waran untuk menangkap seseorang yang saman hendak diserahkan kepadanya supaya hadir ke Mahkamah jika Mahkamah berpuas hati sepertimana yang diperuntukkan Sek. 51 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003.

    • Apakah kesan Penyampaian saman kepada Perbicaraan? Sekiranya Defendan tidak dijumpai dan tempat tinggal suami tidak diketahui.?

    Mahkamah boleh mengeluarkan perintah untuk “Penyampaian ganti”. Disini kesan kepada Perbicaran yang dapat dilihat adalah selepas mendapat Perintah untuk Penyampaian Ganti kes tersebut ialah kes boleh diteruskan walau tanpa kehadiran Defendan dengan mengunakan Perintah dan Afidavit Penyampaian Ganti tersebut sebagai bukti penyampaian.

    • Apakah kesan Penyampaian saman kepada Perbicaraan? Sekiranya pihak-pihak tidak hadir ke Mahkamah?

    Ketidakhadiran pihak-pihak juga memberikan kesan kepada Perbicaraan kes. Seperimana yang diperuntukkan di dalam Sek. 121 Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003. Apabila mana-mana tindakan dipanggil untuk pendengaran, Mahkamah boleh membuang tindakan itu jika tiada satu pihak pun hadir. Mahkamah juga boleh jika Defendan tidak hadir, tertakluk kepada bukti penyampaian wajar, mendengar dan memutuskan tindakan itu tanpa kehadirannya atau jika plaintif tidak hadir, Mahkamah juga boleh membuang tindakan itu dan mendengar memutuskan apa-apa tuntutan balas.

    Untuk sebarang pertanyaan, atau sekiranya anda ingin menetapkan temujanji dengan Peguam Syarie Faiz Adnan, anda boleh menghubungi kami menerusi telefon/email.

    Artikel disediakan untuk: Faiz Adnan & Associates

    Gambar hiasan oleh: Kosmo

Page 2 of 3123